د كن‌. به‌قولي‌ معني‌ اين ‌است: نام‌ پروردگار خود را با تعظيم‌ و خشوع‌ ياد كن‌ و با احترام‌ تمام‌ از او نام‌ ببر. در حديث‌ شريف‌ آمده ‌است‌ كه‌ چون‌ اين‌ آيه‌نازل‌ شد، رسول‌ خدا ص فرمودند: «آن‌ را در سجده‌ خويش‌ قرار دهيد». همچنين‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌است‌ كه‌ چون‌آيه: (‏ فسَبِّحِ باسْم رَبِّكَ العظيم ‏)نازل‌ شد، رسول‌ خدا ص فرمودند: «آن‌ را در ركوع‌ خويش‌ قرار دهيد». مراد از «اعلي‌» اين‌ است‌ كه: خداوند(ج) برتر، والاتر و بزرگتر از هر چيزي‌ است‌ كه‌ وصف‌كنندگان‌ آن‌ را وصف‌ مي‌كنند. علما گفته‌اند: براي‌ خواننده‌ اين‌ آيه‌ مستحب‌ است‌ كه‌ چون‌ آن‌ را مي‌خواند ؛ «سبحان‌ ربي ‌الأعلي‌» بگويد چنان‌ كه‌ رسول‌ خدا ص و جمع‌ ديگري‌ از صحابه‌ و تابعين ‌رضي‌الله عنهم‌ اين‌گونه‌ مي‌كردند.
 
سوره أعلى آيه  2

‏متن آيه : ‏

‏ الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى ‏

 

‏ترجمه : ‏
آري‌! به‌ پاكي‌ ياد كن‌ «همان» ذاتي‌ را «كه‌ آفريد» همه‌ خلق‌ و همه‌ اشيا را «پس‌ سامان‌ بخشيد» آنها را در بهترين‌ ساختار آنها؛ چنان‌كه‌ انسان‌ را به‌ اعتدال‌ و استواري‌ تمام‌ آفريد، قامتش‌ را نيكو و معتدل‌ و فهمش‌ را سامان‌ بخشيد و او را براي‌ بر عهده ‌گرفتن‌ تكليف‌ آماده‌ كرد.
 
	سوره أعلى آيه  3

‏متن آيه : ‏

‏ وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و همان‌ كه‌ اندازه‌گيري‌ كرد و راه‌ نمود» يعني: خداوند(ج) جنس‌ تمام‌ پديده‌ها وانواع‌، اوصاف‌، افعال‌، اقوال‌ و آجال‌ آنها را به ‌اندازه‌ آفريد پس‌ هر يك‌ از آنها را به‌سوي‌ آنچه‌ كه‌ از وي‌ صدور مي‌يابد و برايش‌ سزاوار است‌ راه‌ نمود، زندگي ‌موجودات‌ را برمبناي‌ هدفي‌ كه‌ براي‌ آن‌ آفريده‌ شده‌اند ميسر گردانيد، به‌ انسان ‌امور دين‌ و دنيايش‌ را الهام‌ و او را به‌سوي‌ راه‌ و روشهاي‌ زندگي‌ راهنمايي‌ كرد، ارزاق‌ و مواد مورد نياز خلق‌ را برايشان‌ مقدر نمود، حيوانات‌ وحشي‌ را به‌سوي ‌چراگاههايشان‌ رهنمون‌ گرديد و در اشيا منافع‌ را آفريد و انسان‌ را به‌ راه‌هاي ‌استخراج‌ آن‌ منافع‌ راهنمايي‌ كرد. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ عبدالله بن‌عمرو(رض) آمده ‌است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «خداوند(ج) پنجاه‌هزار سال‌ قبل‌ ازآفرينش‌ آسمانها و زمين‌، مقادير خلق‌ را مقدر كرد و عرش‌ وي‌ در آن‌ هنگام‌ بر روي‌ آب‌ بود».
خلاصه‌ اين‌كه‌؛ تقدير عبارت‌ است‌ از: تصرف‌ در اجزا و عناصر اجسام‌ و تركيب‌ آنها بر وجهي‌ مخصوص‌ كه‌ استعداد پذيرش‌ نيروها را داشته‌ باشند. هدايت‌؛ عبارت‌ است‌ از: آفرينش‌ آن‌ نيروها در اين‌ اعضا، به‌گونه‌اي‌ كه‌ هر نيرويي ‌مصدر فعل‌ معيني‌ باشد و از مجموع‌ آنها يك‌ مصلحت‌ به‌انجام‌ و اتمام‌ رسد.
	سوره أعلى آيه  4

‏متن آيه : ‏

‏ وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و همان‌ كسي‌ كه‌ چراگاهها را رويانيد» يعني: انواع‌ چمنزارها و گياهان‌ سبز و خرم‌ را كه‌ چهارپايان‌ از آن‌ مي‌چرند، رويانيد.
 
	سوره أعلى آيه  5

‏متن آيه : ‏

‏ فَجَعَلَهُ غُثَاء أَحْوَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و پس‌ از چندي‌ آن‌ را خاشاكي‌ تيره‌گون‌ گردانيد» يعني: آن‌ گياهان‌ را بعد از سبزي‌ و خرمي‌ آنها، خاشاكي‌ خشك‌ گردانيد كه‌ بعد از سبزي‌ به‌ سياهي‌ گراييده‌اند زيرا گياه‌ چون‌ خشك‌ شود، سياه‌ مي‌شود.
	سوره أعلى آيه  6

‏متن آيه : ‏

‏ سَنُقْرِؤُكَ فَلَا تَنسَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«زودا كه‌ تو را به‌ خواندن‌ آوريم» يعني: به‌زودي‌ تو را خواناي‌ قرآن‌ و آيات‌ خويش‌ مي‌گردانيم‌، به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ خواندن‌ را بر تو الهام‌ مي‌كنيم‌ «تا فراموش ‌نكني» آنچه‌ را كه‌ مي‌خواني‌.
سبب‌ نزول: چون‌ جبرئيل‌(ع) بر رسول‌ خدا ص وحي‌ را فرود مي‌آورد، هنوز او از القاي‌ آخر آيه‌ فارغ‌ نمي‌شد كه‌ رسول‌ خدا ص آغاز آيه‌ را تكرار مي‌كردند تا مبادا آن‌ را فراموش‌ كنند. پس‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد و خداوند متعال‌ خواندن‌ قرآن‌ را بر پيامبرش‌ الهام‌ نموده‌ و ايشان‌ را از فراموش‌ كردن‌ آن‌ محفوظ داشت‌.
 
سوره أعلى آيه  7

‏متن آيه : ‏

‏ إِلَّا مَا شَاء اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«جز آنچه‌ كه‌ خدا خواسته‌است» تا تو آن‌ را فراموش‌ كني‌، يا جز آنچه‌ كه‌ خواسته‌ است‌ تا تلاوت‌ آن‌ را منسوخ‌ گرداند كه‌ در آن‌ صورت‌، آيه‌ منسوخ‌ شده ‌از يادت‌ مي‌رود «هر آينه‌ خدا مي‌داند آشكارا را» يعني: هر چيزي‌ را كه‌ انسان ‌آشكارا آن‌ را انجام‌ مي‌دهد، يا آشكارا مي‌گويد «و پنهان‌ را» يعني: هر چيزي‌ را كه‌ انسان‌ در نزد خود پنهان‌ نگاه‌ مي‌دارد كه‌ جز خداوند(ج) كسي‌ ديگر بر آن‌ آگاه ‌نيست‌.
 
	سوره أعلى آيه  8

‏متن آيه : ‏

‏ وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و در كار تو آساني‌ پديد مي‌آوريم» يعني: بر تو عمل‌ بهشت‌ را آسان‌ مي‌گردانيم ‌و بر تو وحي‌ را آسان‌ مي‌گردانيم‌ به‌ طوري‌كه‌ آن‌ را به‌سادگي‌ حفظ كني‌ و به‌ آن‌ عمل‌ نمايي‌. يا تو را در دين‌ و دنيايت‌ به‌ آسانترين‌ روش‌ توفيق‌ مي‌دهيم‌؛ در همه‌ امور ديني‌ و دنيوي‌اي‌ كه‌ به‌ تو رو مي‌نمايد.
 
	سوره أعلى آيه  9

‏متن آيه : ‏

‏ فَذَكِّرْ إِن نَّفَعَتِ الذِّكْرَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ اندرز ده‌ اگر اندرز سود بخشد» يعني: اي‌ محمد ص! به‌ وسيله‌ آنچه‌ كه‌ برتو وحي‌ فرستاده‌ايم‌، مردم‌ را پند و اندرز ده‌ و آنان‌ را به‌سوي‌ راه‌ خير و احكام‌ و قوانين‌ دين‌ ارشاد و راهنمايي‌ كن‌ و اين‌ پند و اندرزت‌ بايد در جايي‌ باشد كه‌ پند و اندرز سود مي‌بخشد اما كساني‌ كه‌ پند داده‌ شده‌اند و راه‌ حق‌ برايشان‌ به ‌روشني‌ تبيين‌ گرديده‌ است‌ ولي‌ از هوي‌ و هوس‌ خويش‌ پيروي‌ كرده‌ و بر عصيان‌ و سركشي ‌پاي‌ فشرده‌اند پس‌ به‌ پنددادنشان‌ نيازي‌ نيست‌. شايان‌ ذكر است‌ كه‌ دست‌ برداشتن ‌از پند دهي‌، در امر تكرار دعوت‌ است‌ اما در دعوت‌ اوليه‌ همه‌ مردم‌ بايد به‌طور عام‌ و يكسان‌ به‌سوي‌ دين‌ خداي‌ عزوجل‌ فراخوانده‌ شوند، چه‌ كساني‌ كه‌ دعوت‌ حق‌ را مي‌پذيرند و چه‌ كساني‌ كه‌ آن‌ را برنمي‌تابند. ابن‌كثير مي‌گويد: «ادب‌ نشر علم‌ از همينجا برگرفته‌ مي‌شود لذا علم‌ را نبايد در نزد غير اهل‌ آن‌ گذاشت‌». در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ عبدالله بن ‌مسعود(رض) آمده‌است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «حدثوا الناس‌ بما يعرفون‌، أتريدون‌ أن‌ يكذب‌ الله‌ ورسوله: با مردم‌ در حد معرفتشان ‌سخن‌ بگوييد، آيا مي‌خواهيد كه‌ خدا و رسولش‌ مورد تكذيب‌ قرار گيرند؟». در اينجا وجه‌ ديگري‌ نيز در تفسير آيه‌ ذكر شده‌ است‌ و آن‌ اين‌ است‌ كه: پند دادن ‌مطلوب‌ است‌ هرچند سود