ند» ولي‌ با اين‌همه‌ «مي‌خواهند كه‌ داوري‌ ميان‌ خود را به‌سوي‌ طاغوت‌ ببرند؟» اين‌ آيه‌ بيانگر انكار و استبعاد از سوي‌ خداي‌ عزوجل‌ است‌ بر هر كسي‌ كه‌ ادعاي‌ ايمان‌ را دارد ولي‌ با وجود آن‌ مي‌خواهد تا در قضايا و دعاوي‌ خويش‌، به‌سوي‌ غيركتاب‌ خدا(ج) و سنت‌ رسولشص به‌ داوري‌ و دادخواهي‌ برود. پس‌چگونه‌ مي‌توان‌ گفت؛ كساني‌ كه‌ نزد كاهنان‌ و بتان‌ و طاغوتان‌ به‌ داوري‌ مي‌روند، به‌ كتابهاي‌ آسماني‌ ايمان‌ دارند؟! طاغوت‌: كاهن‌ و هركس‌ و هر مرجعي‌ است‌ كه ‌به‌ غير كتاب‌ و سنت‌ حكم‌ كند. به‌ قولي‌: مراد از طاغوت‌ در اينجا، شيطان‌ است‌ با لشكريان‌ و پيروان‌ خويش‌. به‌ قولي‌ ديگر: طاغوت‌ هر كسي‌ است‌ كه‌ در طغيان‌ وتجاوز و مبارزه‌ عليه‌ اسلام‌ از حد مي‌گذرد. و همه‌ اين‌ اقوال‌ صحيح‌ است‌ «باآن‌ كه‌ قطعا فرمان‌ يافته‌اند كه‌ بدان‌ كفر ورزند» يعني‌: چگونه‌ مي‌خواهند داوري‌ ميان‌خود را به‌سوي‌ طاغوت‌ ببرند، درحالي‌كه‌ كتابهاي‌ آسماني‌ به‌ آنان‌ چنين‌ فرمان ‌مي‌دهد كه‌ به‌ هركسي‌ كه‌ به‌ دين‌ و پيام‌ خداوند(ج) حكم‌ نمي‌كند، كفر ورزند «وشيطان‌ مي‌خواهد كه‌ آنان‌ را به‌ گمراهي‌ دور و درازي‌» از حق‌ «بكشاند» يعني‌: به ‌گمراهي‌اي‌ كه‌ تا هنگام‌ مرگشان‌ استمرار داشته‌ باشد.
 
	سوره ليل آيه  13

‏متن آيه : ‏

‏ وَإِنَّ لَنَا لَلْآخِرَةَ وَالْأُولَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و بي‌گمان‌ آخرت‌ و دنيا از آن‌ ما است» يعني: هر چه‌ در آخرت‌ و هر چه‌ در دنياست‌ از آن‌ ما است‌ پس‌ هر گونه‌ كه‌ بخواهيم‌، با آن‌ تصرف‌ مي‌كنيم‌.
	سوره ليل آيه  14

‏متن آيه : ‏

‏ فَأَنذَرْتُكُمْ نَاراً تَلَظَّى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ شما را از آتشي‌ كه‌ زبانه‌ مي‌كشد» يعني: از آتش‌ دوزخ‌ «هشدار دادم».
 
	‏‏سوره ليل آيه  15

‏متن آيه : ‏

‏ لَا يَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«جز شقاوت‌پيشه‌ترين‌ مردم‌ در آن» به‌ طور جاودان‌ «درنيايد» و او كافر است‌ كه‌ جاودان‌ در شعله‌هاي‌ سركش‌ آن‌ مي‌سوزد، مانند ابوجهل‌ و اميه‌بن‌ خلف‌. ابن‌كثير در تفسير آن‌ مي‌گويد: «در دوزخ‌ جز كسي‌ كه‌ شقاوت ‌پيشه‌ترين‌ است‌ به‌درآمدني‌ كه‌ از تمام‌ جوانب‌ بر وي‌ احاطه‌ كند، در نيايد». در حديث‌ شريف‌ به ‌روايت‌ احمد از ابوهريره‌(رض) آمده‌است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «لا يدخل ‌النار إلا شقي‌، قيل: و من‌ الشقي‌؟ قال: الذي‌ لا يعمل‌ بطاعة‌ ولا يترك‌ لله‌ معصية: در دوزخ‌ وارد نمي‌شود جز شقيي‌. كسي‌ پرسيد: شقي‌ كيست‌؟ فرمودند: كسي‌ كه‌ به‌ طاعتي‌ عمل‌ نمي‌كند و هيچ‌ معصيتي‌ را براي‌ رضاي‌ خدا فرو نمي‌گذارد». گفتني‌ است‌ كه‌ هر يك‌ از «اتقي‌» و «اشقي‌» دو قسم‌ را شامل‌ مي‌شود. پس‌ اتقي‌ هم ‌شامل‌ مؤمن‌ نيكوكردار پاكرفتاري‌ مي‌شود كه‌ از همه زشتي‌ها دوري‌ گزيده ‌است‌ وهم‌ شامل‌ مؤمني‌ كه‌ گاه‌ و بي‌گاه‌ مرتكب‌ گناهي‌ مي‌شود و سپس‌ توبه‌ كرده‌ و پشيمان‌مي‌گردد لذا پاداش‌ هر دوي‌ آنها بهشت‌ است‌. اشقي‌ نيز: هم‌ شامل‌ كافري‌ مي‌شودكه‌ منكر خداي‌ عزوجل‌ و پيامبران‌ و كتابهاي‌ وي‌ است‌ و هم‌ شامل‌ مسلماني‌ كه‌ در دلش‌ به‌ خدا(ج) و رسول‌ وي‌ ايمان‌ دارد ولي‌ بر برخي‌ از گناهان‌ و بديها پاي‌ فشرده ‌و از آنها توبه‌ نمي‌كند كه‌ اين‌ خود، دليل‌ كمي‌ باور و تصديق‌ وي‌ است‌، به ‌دليل ‌حديث‌ شريف‌ رسول‌ خدا ص: «زناكار در هنگام‌ زنا، مرتكب‌ زنا نمي‌شود درحالي‌كه‌ مؤمن‌ باشد و سارق‌ در هنگام‌ دزدي‌، سرقت‌ نمي‌كند درحالي‌كه‌ مؤمن ‌باشد». بايد دانست‌ كه‌ گروه‌ اول‌ از قسم‌ دوم‌ جاودانه‌ در دوزخ‌اند اما گروه‌ دوم‌ از قسم‌ دوم‌ مدتي‌ را برحسب‌ مشيت‌ الهي‌ در دوزخ‌ مي‌مانند اما سرانجام‌ به‌ بهشت‌ برده‌ مي‌شوند.
سپس‌ حق‌ تعالي‌ شقاوت‌پيشه‌ترين‌ مردم‌ را چنين‌ معرفي‌ مي‌كند:
 
سوره ليل آيه  16

‏متن آيه : ‏

‏ الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«همان‌ كه‌ تكذيب‌ كرد» حقي‌ را كه‌ پيامبران(ع) آوردند «و رخ‌ برتافت» از ايمان‌ و طاعت‌.
 
	سوره ليل آيه  17

‏متن آيه : ‏

‏ وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و پرهيزكارترين‌ از آن‌ دور داشته‌ خواهد شد» يعني: كسي‌ كه‌ از كفر به‌ پرهيزگاري‌اي‌ تمام‌ پرهيز كرده ‌است‌، از آتش‌ دوزخ‌ دور داشته‌ خواهد شد.
واحدي‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: «اتقي‌ به‌ قول‌ تمام‌ مفسران‌، ابوبكرصديق‌(رض) است‌». يعني: اين‌ آيه‌ تا آخر سوره‌ در شأن‌ ابوبكر صديق‌(رض) نازل‌ شده ‌است‌ ـ والله اعلم‌. ولي‌ حكم‌ آيه‌ عام‌ است‌.
 
	سوره ليل آيه  18

‏متن آيه : ‏

‏ الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«همان‌ كه‌ مال‌ خود را مي‌دهد» براي‌ فقرا و آن‌ را در راههاي‌ خير صرف‌ مي‌كند «براي‌ آن‌كه‌ پاك‌ شود» يعني: او با انفاق‌ مال‌ خود در پي‌ اين‌ مقصد است‌ كه‌ نزد خدا(ج) پاك‌ گردد. پس‌ هدفش‌ از انفاق‌ مال‌، ريا و شهرت‌طلبي‌ نيست‌.
 
	سوره ليل آيه  19

‏متن آيه : ‏

‏ وَمَا لِأَحَدٍ عِندَهُ مِن نِّعْمَةٍ تُجْزَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و هيچ‌ كس‌ را نزد او نعمتي‌ نيست‌ كه‌ بايد پاداش‌ داده‌ شود» يعني: اين‌ كسي‌ كه ‌مالش‌ را مي‌بخشد، از كساني‌ نيست‌ كه‌ اموالشان‌ را مي‌بخشند و صدقه‌ مي‌كنند تا منتي‌ را كه‌ از نعمت‌ كسي‌ بر ذمه‌ دارند، پاداش‌ و عوض‌ دهند بلكه‌ اينان‌ با صدقه ‌خود فقط طالب‌ رضاي‌ خدا(ج) هستند.
 
	سوره ليل آيه  20

‏متن آيه : ‏

‏ إِلَّا ابْتِغَاء وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«ولي‌ مي‌دهد به‌ طلب» يعني: به‌ طمع‌ «خشنودي‌ پروردگارش‌ كه‌ بسي‌ برتر است» نه‌ به‌ منظور پاداش ‌دادن‌ به‌ كسي‌ در برابر نعمتهايي‌ كه‌ در زماني‌ به‌ وي‌ داده ‌است‌ و به‌خاطر منت‌ داري‌ وي‌ از نعمتي‌ كه‌ به‌ وي‌ بخشيده ‌است‌.
 
	سوره ليل آيه  21

‏متن آيه : ‏

‏ وَلَسَوْفَ يَرْضَى ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و قطعا به‌زودي‌ خشنود مي‌شود» يعني: سوگند به‌ ذات‌ ذوالجلالم‌ كه‌ اين ‌شخص‌ با آنچه‌ كه‌ به‌ وي‌ از كرامت‌ و پاداش‌ عظيم‌ مي‌دهم‌، به‌زودي‌ خشنود خواهد شد.
 ﴿ سوره‌ لیل ﴾
مکی‌ است‌ و داراي‌ (21) آيه‌ است‌.
 
وجه‌ تسميه: اين‌ سوره‌ بدان‌ جهت‌ «ليل‌» ناميده‌ شد كه‌ با سوگند الهي‌ به‌ شب‌ ـ كه‌ با تاريكي‌ خود پوشاننده‌ جهان‌ است‌ ـ افتتاح‌ شده‌است‌.
آيه  61
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ إِلَى مَا أَنزَلَ اللّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنَافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُوداً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چون‌ به‌ آنان‌ گفته‌ شود» يعني‌: به‌ منافقان‌ «به‌سوي‌ آنچه‌ خدا ناز