امت‌؛ «حق‌ است‌» و ثابت‌ و برگشت‌ناپذير. اين‌ آخرين‌ سخن ‌ذوالقرنين‌ است‌.
صاحب‌ تفسير «المنير» مي‌گويد: «اكنون‌ مي‌دانيم‌ كه‌ اين‌ وعده‌ پروردگار متعال‌ تحقق‌ يافته‌ است‌ زيرا چنگيزخان‌ و سلاله‌ او خروج‌ كردند و در زمين‌  ـ اعم ‌از شرق‌ و غرب‌ آن‌ ـ فسادي‌ عظيم‌ پراكندند و نشانه‌ها و مظاهر تمدن‌ اسلامي‌ را ويران‌ و خلافت‌ عباسي‌ را در سال‌ (656 هـ ق‌) ساقط كردند». در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ زينب‌ بنت‌ جحش‌ رضي‌الله عنها آمده‌ است‌ كه‌ فرمود: رسول‌ خداص از خواب‌ بيدار شدند و درحالي‌كه‌ چهره‌ ايشان‌ سرخ‌ شده‌ بود، فرمودند: «ويل‌للعرب‌ من‌ شر قد اقترب‌، فتح‌ اليوم‌ من‌ ردم‌ يأجوج‌ و مأجوج‌ مثل‌ هذا و حلق‌...:  اي ‌واي‌ بر عرب‌ از شري‌ كه‌ تحقيقا نزديك‌ شده‌ است‌، امروز از سد يأجوج‌ومأجوج ‌به‌ اين‌ اندازه‌ گشوده‌ شد ـ و دست‌ خويش‌ را حلقه‌ كردند ـ گفتم‌: يا رسول‌الله! آيا درحالي‌كه‌ نيكان‌ در ميان‌ ما هستند، هلاك‌ مي‌شويم‌؟ فرمودند: آري‌! آن‌گاه‌ كه‌ فساد و پليدي‌ بسيار شود». بلي‌! آن‌ حلقه‌ كه‌ پيامبر اكرم‌ص بدان‌ اشاره‌ كردند، بزرگ‌ و بزرگتر شد تا آن‌كه‌ در نيمه‌ اول‌ قرن‌ هفتم‌ هجري‌ به‌ خروج‌ تاتار و مغول ‌انجاميد. والله اعلم‌.
 
	سوره كهف آيه  99
‏متن آيه : ‏
‏ وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و بعضي‌ از آنان‌ را» يعني‌: بعضي‌ از مردم‌ را «در آن‌ روز» يعني‌: در روز خروج‌ يأجوج‌ومأجوج‌ «رها مي‌كنيم‌ تا موج‌ آسا در بعضي‌ ديگر درآميزند» يعني‌: مردم‌ در روز خروج‌ يأجوج‌ومأجوج‌ درهم‌ مي‌آميزند و قتل‌ و كشتار بسيار گشته‌ كشتزارها نابود و سرمايه‌ها تلف‌ مي‌شود. و همه‌ اينها قبل‌ از برپايي‌ قيامت‌ و قبل‌ از نفخ‌ صور در زماني‌ است‌ كه‌ براي‌ ما معلوم‌ نيست‌. يا معني‌ اين‌ است‌: مردم‌ در روز قيامت‌ موج‌آسا درهم‌ مي‌آميزند زيرا خروج‌ يأجوج‌ومأجوج‌ از نشانه‌هاي‌ نزديكي ‌قيامت‌ است‌ «و در صور دميده‌ شود» و دمنده‌ اسرافيل‌(ع)  است‌. به‌ قولي‌: اين‌ نفخه‌ دوم‌ است‌، به‌ دليل‌ اين‌ فرموده‌ وي‌: «پس‌ گرد آوريم‌ آنان‌ را، گردآوردني‌» يعني‌: پس‌ از متلاشي‌شدن‌ و تبديل‌شدن‌ اجسادشان‌ به‌ خاك‌، آنان‌ را زنده‌ مي‌گردانيم ‌سپس‌ همه‌ را به‌سوي‌ محشر گرد مي‌آوريم‌.
 
	سوره كهف آيه  100
‏متن آيه : ‏
‏ وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِّلْكَافِرِينَ عَرْضاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و آن‌ روز دوزخ‌ را آشكارا پيش‌ كافران‌ روبرو آوريم‌» يعني‌: در روزي‌ كه‌ گردشان‌ مي‌آوريم‌، دوزخ‌ را برايشان‌ مي‌نمايانيم‌، بدان‌سان‌ كه‌ آن‌ را مشاهده‌ كنند تا مشاهده‌ دوزخ‌ زجري‌ بليغ‌ و رعبي‌ عجيب‌ در آنان‌ پديد آورد.
 
سوره كهف آيه  101
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاء عَن ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌ همان‌ كساني‌ كه‌ چشمانشان‌ از ياد من‌ در پرده‌اي‌ بود» يعني‌: دوزخ‌ را به‌ همان‌ كساني‌ مي‌نمايانيم‌ كه‌ چشمان‌ احساس‌ و بصيرتشان‌ از مشاهده‌ آيات‌ و نشانه‌هاي‌ من‌ در پرده‌اي‌ بود، نشانه‌هايي‌ كه‌ هر كس‌ اهل‌ تفكر و عبرت ‌گرفتن ‌باشد، از مشاهده‌ آنها غافل‌ نمانده‌ و خداي‌ عزوجل‌ را با توحيد و تمجيد وي‌ ياد مي‌كند «و» دوزخ‌ رابه‌ همان‌ كساني‌ نيز مي‌نمايانيم‌ كه‌ «توانايي‌ شنيدن‌» حق‌ «را نداشتند» به‌ سبب‌ اعراضشان‌ از ادله‌ سماعي‌.
	سوره كهف آيه  102
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَحَسِبَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَن يَتَّخِذُوا عِبَادِي مِن دُونِي أَوْلِيَاء إِنَّا أَعْتَدْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ نُزُلاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا كافران‌ پنداشته‌اند كه‌ بجز من‌ بندگان‌ مرا» كه‌ عبارت‌ از فرشتگان‌ و مسيح‌ و شياطين‌اند «اولياء بگيرند» يعني‌: معبود خويش‌ گيرند؟ آيا اين‌ انديشه‌ ناصواب‌ و ناممكن‌شان‌ موجب‌ عذاب‌ نيست‌؟ قطعا موجب‌ عذاب‌ است‌، آنها بايد بدانند كه‌: «همانا ما جهنم‌ را آماده‌ كرده‌ايم‌ تا جايگاه‌ پذيرايي‌ كافران‌ باشد» يعني‌: جهنم‌ را آماده‌ پذيرايي‌ كافران‌ ساخته‌ايم‌ كه‌ با ورود به‌ آن‌، با انواع‌ عذاب‌ها مورد پذيرايي ‌قرار مي‌گيرند و به‌ جايگاههاي‌ خود رهسپار مي‌شوند چنان‌كه‌ براي‌ ميهمان‌ متكا وجايگاه‌ آماده‌ ساخته‌ مي‌شود. اين‌ تعبير از باب‌ تهكم‌ و استهزاي‌ آنهاست‌.
 
	سوره كهف آيه  103‏متن آيه : ‏‏ قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالاً ‏
  آيه  104‏متن آيه : ‏‏ الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً ‏
‏ترجمه : ‏
«بگو: آيا شما را از كساني‌كه‌ از روي‌ عمل‌ زيان‌كارترين‌ مردمند، آگاه‌ گردانم‌» يعني‌: اي‌ مردم‌! آيا شما را از كساني‌ كه‌ از روي‌ زيان‌ و خسران‌ اعمال‌، از بدبخت‌ترين ‌مردم‌اند، آگاه‌ گردانم‌؟ آري‌! آگاهتان‌ مي‌گردانم‌؛ آنان‌: «كساني‌اند كه‌ كوشش ‌آنان‌ در زندگي‌ دنيا گم‌ شده‌ است‌» گم‌شدن‌ كوشش‌، بطلان‌ و نابودي‌ و به‌هدر رفتن‌آن‌ است‌ «و خود مي‌پندارند كه‌ نيكو كردارند» يعني‌: خود مفتون‌ و دلباخته‌ راه ‌و روش‌ باطل‌ خويش‌اند و مي‌پندارند كه‌ با در پيش‌ گرفتن‌ اين‌ راه‌ و روش‌، كار خوبي‌ انجام‌ داده‌ و از آثار و نتايج‌ آن‌ نفع‌ مي‌برند. پس‌ اينان‌ زيان‌كارترين‌ مردمند.
 
	سوره كهف آيه  105
‏متن آيه : ‏
‏ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَلِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْناً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آنان‌ كساني‌اند كه‌ به‌ آيات‌ پروردگار خويش‌» يعني‌: به‌ دلايل‌ توحيد و يگانگي ‌وي‌ از آيات‌ تكويني‌ و تنزيلي‌ «كافر شدند و» كافر شدند «به‌ ملاقات‌ او» يعني‌: به ‌بعث‌ بعد از مرگ‌ و مابعد آن‌ از امور آخرت‌ «در نتيجه‌ اعمالشان‌ تباه‌ گرديد» يعني‌: اعمالي‌ كه‌ انجام‌ دادند و آن‌ را نيك‌ مي‌پنداشتند، تباه‌ شد و دليل‌ تباه‌ شدن‌ آن‌، كفرشان‌ است‌ «پس‌ روز قيامت‌ براي‌ آنان‌ هيچ‌ وزني‌ نخواهيم‌ نهاد» يعني‌: در آن ‌روز براي‌ آنان‌ نزد ما هيچ‌ قدر و قيمتي‌ نخواهد بود و هيچ‌ بهايي‌ به‌ آنان‌ نخواهيم ‌داد. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «همانا شخص‌ تنومند و چاق‌ در روز قيامت ‌مي‌آيد، درحالي‌كه‌ [به‌ دليل‌ انديشه‌ و عمل‌ ناصواب‌ خويش] نزد خداي‌ عزوجل‌به‌ اندازه‌ بال‌ پشه‌اي‌ هم‌، وزن‌ و قيمت‌ ندارد اگر خواستيد اين‌ آيه‌ را بخوانيد: ﴿فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِ