مي‌ در باره‌ الله مجادله‌ مي‌كنند» يعني: با وجود پيش ‌روي‌ داشتن‌ چنان‌ روزي‌، باز هم‌ كساني‌ از مردم‌ هستند كه‌ در امر قدرت ‌خداي‌ بزرگ‌، بگومگو و جدال‌ مي‌كنند و مي‌پندارند كه‌ باري‌ تعالي‌ قادر به ‌برانگيختنشان‌ نيست‌، اين‌ مجادله‌ و ستيز نه‌ مبتني‌ بر دانشي‌ است‌ و نه‌ مبتني‌ برحجتي‌ كه‌ جدل‌پيشه‌گان‌ آن‌ را به‌ ميدان‌ افگنند بلكه‌ فقط و فقط بر اوهام‌ و خيالاتي ‌صرف‌ متكي‌ مي‌باشد كه‌ آنها با استناد به‌ آن‌، اخبار و پيام‌هاي‌ خداي‌سبحان‌ را كه ‌بر زبان‌ پيامبرانش‌ به‌سوي‌ بشر مي‌فرستد، رد مي‌كنند «و پيروي‌ مي‌كنند» در آنچه ‌كه‌ مي‌گويند، مي‌پراكنند، بدان‌ احتجاج‌ مي‌ورزند و از آن‌ دفاع‌ مي‌كنند؛ «هر شيطان‌ متمردي‌ را» كه‌ در برابر خداي‌ عزوجل‌ سركشي‌ اختيار كرده‌ است‌. مراد: ابليس‌، لشكريانش‌ و سردمداران‌ كفارند كه‌ پيروانشان‌ را با سخنان‌ آراسته ‌ظاهر فريب‌، به‌سوي‌ كفر فرا مي‌خوانند.
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آمده‌ است: اين‌ آيه‌ درباره‌ وليدبن‌ مغيره‌ و عتبه‌بن‌ ربيعه‌، يا در باره‌ نضربن‌ حارث‌ نازل‌ شد.
 
	سوره حج آيه  4
‏متن آيه : ‏
‏ كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَن تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بر او نوشته‌ شده‌ است‌» يعني: بر شيطان‌؛ اعم‌ از شيطان‌ جن‌ و شيطان‌ انس‌، نوشته‌ و مقرر شده ‌است‌ «كه‌ هر كس‌ او را به‌ دوستي‌ گيرد» يعني: هر كس‌ از شيطان ‌پيروي‌ كرده‌ او را به‌ دوستي‌ گيرد و سخنش‌ را تصديق‌ نموده‌ و باور به‌ انبيا‡ و كتب‌ آسماني‌ را فرو گذارد؛ «قطعا او گمراهش‌ مي‌كند» يعني: شأن‌ شيطان‌ اين ‌است‌ كه‌ پيرو و دوست‌ خويش‌ را از راه‌ حق‌ به‌ بيراهه‌ مي‌برد «و به‌ عذاب‌ آتشش‌ مي‌كشاند» يعني: شيطان‌ دوستانش‌ را به‌ راهي‌ وا مي‌دارد كه‌ انجام‌ آن‌، عذاب‌ آتش‌ جهنم‌ است‌.
 
سوره حج آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاء إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّى وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِن بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
در آيات‌ قبل‌ دانستيم‌ كه‌ مانع‌ اساسي‌ فراراه‌ تقوا، جهل‌ به‌ الوهيت‌ و وحدانيت‌ خداوند متعال‌ بوده‌ و همين‌ جهل‌ است‌ كه‌ به‌ پيروي‌ شيطان‌ مي‌انجامد، در اينجا حق‌ تعالي‌ روشن‌ مي‌سازد كه‌ از آثار اين‌ جهل‌، شك‌ ورزيدن‌ در وقوع‌ روز آخرت‌ است‌.
«اي‌ مردم‌! اگر از رستاخيز در شكيد» يعني: اگر درباره‌ امكان‌ برانگيخته‌ شدن‌ مجدد و داخل‌ بودن‌ اين‌ موضوع‌ در حوزه‌ قدرت‌ ما، شك‌وشبهه‌اي‌ داريد، دراين‌ صورت‌ در اصل‌ و آغاز آفرينش‌ خود بنگريد؛ «پس‌ بدانيد كه‌ ما شما را از خاك ‌آفريده‌ايم‌» درضمن‌ آفرينش‌ پدرتان‌ آدم‌(ع). همچنين‌ آفرينش‌ خودتان‌ از نطفه ‌است‌، و نطفه‌ از غذاست‌ و غذا از خاك‌ و آب‌ و هوا «سپس‌» شما را آفريديم ‌«از نطفه‌» يعني: از آب‌ مني‌ «سپس‌ از علقه‌» علقه: قطعه‌اي‌ از خون‌ بسته‌ است ‌زيرا نطفه‌ پس‌ از چهل‌ روز به‌ اذن‌ خداوند(ج) به‌ قطعه‌اي‌ از خون‌ غليظ يا جامد متحول‌ مي‌شود «سپس‌ از مضغه‌» مضغه: قطعه‌اي‌ از گوشت‌ است‌ كه‌ خون‌ جامد به‌ آن‌ متحول‌ شده‌ است‌ «شكل‌ داده‌ شده‌» مخلقه: يعني‌ پاره‌اي‌ از گوشت‌ داراي ‌صورت‌ واضح‌، هيأت‌ روشن‌ و خلقت‌ كامل‌؛ از چشم‌ و دهان‌ و دست‌ و پا و غيره‌ «و شكل‌ داده‌ نشده‌» غير مخلقه: مرحله‌اي‌ است‌ از تطور همان‌ پاره‌ گوشت‌ قبل‌ ازشكل‌گيري‌ خلقت‌ در آن‌، كه‌ هنوز صورت‌ و هيأت‌ واضحي‌ به‌ خود نگرفته‌ وتصوير آن‌ كامل‌ نشده‌ است‌ «تا بر شما روشن‌ گردانيم‌» كمال‌ قدرت‌ خويش‌ را؛ با متحول‌ ساختن‌ اطوار و مراحل‌ آفرينشتان‌ تا در نتيجه‌، از آن‌ بر امكان‌ رستاخيز راه‌ بريد زيرا كسي‌ كه‌ بر آفرينش‌ اوليه‌ بشر از خاك‌ و سپس‌ خلقت‌ ثانويه‌ وي‌ از نطفه ‌قادر باشد ـ درحالي‌كه‌ ميان‌ آب‌ و خاك‌ تناسبي‌ وجود ندارد ـ و باز بر متطورساختن‌ آن‌ نطفه‌ به‌ علقه‌ ـ با آن ‌همه‌ تبايني‌ كه‌ ميان‌ آنها وجود دارد ـ قادر باشد و همين‌طور بر ديگر مظاهر قدرت‌ در اين‌ عرصه‌، حتما باز گرداندن‌ آن ‌آفرينش‌ بر وي‌ آسان‌تر است‌ «و آنچه‌ را كه‌ بخواهيم‌ در رحم‌ها قرار مي‌دهيم‌» و درنتيجه‌، جنين‌ سقط نمي‌شود «تا ميعادي‌ معين‌» و مشخص‌ كه‌ آن‌ را مقدرنموده‌ايم‌. يعني: بعضي‌ از جنين‌ها را هم‌ سقط مي‌گردانيم‌ كه‌ دوره‌ تطور آن ‌به‌اتمام‌ نمي‌رسد. شايان‌ ذكر است‌ كه‌ ميعاد استقرار جنين‌ در رحم‌ براي‌ بشر غالبانه‌ ماه‌ است‌ و هر جنسي‌ از حيوانات‌، دوره‌ معيني‌ از بارداري‌ را دارد «آن‌گاه‌ شمارا به‌ صورت‌ كودكي‌ بيرون‌ مي‌آوريم‌» از شكمهاي‌ مادرانتان‌ «باز» قواي‌ بدني‌ و عقلي‌ شما تكامل‌ مي‌يابد «تا به‌ حد نهايي‌ رشد خود برسيد» اشد: كمال‌ عقل‌، كمال‌ نيرومندي‌ و رشد و تمييز است‌. به‌ قولي: سن‌ رشد، از سي‌ تا چهل‌سالگي ‌است‌ «و بعضي‌ از شما كسي‌ است‌ كه‌ جانش‌ گرفته‌ مي‌شود» يعني: قبل‌ از رسيدن‌ به‌سن‌ رشد به‌ طور زودرس‌ جانش‌ گرفته‌ مي‌شود و از دنيا در مي‌گذرد «و بعضي‌ از شما به‌ حد غايت‌ فرتوتي‌ عمر بازبرده‌ مي‌شود» يعني: به‌ بدترين‌ و پست‌ترين‌ مرحله‌ عمر كه‌ همانا مرحله‌ خرفتي‌ است‌ مي‌رسد تا بدانجا كه‌ عقل‌ و حافظه‌ از سرش ‌رخت‌ بربسته‌ و حالش‌ از حال‌ يك‌ كودك‌ غير مميز هم‌ بدتر مي‌شود «چندان‌ كه ‌پس‌ از دانستن‌، چيزي‌ نمي‌داند» يعني: به‌ حالتي‌ از پيري‌ و خرفتي‌ مي‌رسد كه‌ پس‌ از دانستن‌ و شناختن‌ بسياري‌ از چيزها، ديگر نه‌ آنها را مي‌داند و نه‌ مي‌شناسد. عكرمه‌ مي‌گويد: «هر كس‌ قرآن‌ بخواند، به‌ اين‌ حالت‌ نمي‌پيوندد». نقل‌ است‌ كه ‌رسول‌ خدا ص در جمله‌ دعاهايشان‌ هميشه‌ اين‌ دعا را مي‌خواندند: «اللهم‌ إني ‌أعوذ بك‌ من‌ البخل‌ وأعوذ بك‌ من‌ الجبن‌ وأعوذ بك‌ من‌ أن‌ أرد إلى أرذل‌ العمر وأعوذ بك ‌من‌ فتنة‌ الدنيا وعذاب‌ القبر:  بارخدايا! من‌ از بخل‌ به‌ تو پناه‌ مي‌برم‌ و از جبن‌ به‌ تو پناه‌ مي‌برم‌ و به‌ تو پ