اند «پس‌ در حقيقت‌ اين‌» تعظيم‌ و بزرگداشت‌ شعاير خدا(ج) «از تقواي‌ دلهاست‌» دل‌ به‌ يادآوري‌ مخصوص‌ شد زيرا دل‌ مركز تقوي‌ است‌. بزرگداشت‌ حيوان‌ اهدا شده‌ به‌ حرم ‌در آن‌ است‌ كه‌ از حيوانات‌ فربه‌ و گران‌ قيمت‌ انتخاب‌ شود.
 
	 سوره حج آيه  33
‏متن آيه : ‏
‏ لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«براي‌ شما در آنها» يعني: در شعاير حج‌ مخصوصا «منافعي‌ است‌» مراد در اينجا: حيوانات‌ هدي‌ و مخصوصا شتر است‌ و از جمله‌ منافع‌ آنها سوارشدن‌ بر آنها، استفاده‌ از شير آنها، بهره‌گيري‌ از نسل‌ و از پشم‌ آنها و ديگر منافع‌ است‌ «تا ميعادي‌ معين‌» كه‌ همانا وقت‌ ذبح‌ آنهاست‌. احناف‌ برآنند كه‌ منفعت ‌گرفتن‌ از شتر قرباني‌ و هدي‌ بعد از روان ‌كردن‌ آن‌ به‌ مقصد ذبح‌گاه‌، جايز نيست‌ مگر در حالت ‌اضطرار «آن‌گاه‌ جاي‌ فرود آمدن‌ آنها» يعني: جاي‌ قرباني ‌كردن‌ آنها «در بيت‌ العتيق ‌است‌» يعني: بايد شتران‌ هدي‌ به‌ نزديك‌ خانه‌ كعبه‌ در سرزمين‌ حرم‌ آورده‌ شوند و در آنجا ذبح‌ گردند.
 	سوره حج آيه  34
‏متن آيه : ‏
‏ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكاً لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و براي‌ هر امتي‌» از امت‌هاي‌ قبل‌ از شما «منسكي‌ معين‌ ساخته‌ ايم‌» يعني: براي‌ هر امتي‌، عيدي‌ يا مكاني‌ جهت‌ ذبح‌ قرباني‌هاي‌ آن‌ قرار داده‌ايم‌ «تا نام‌ خدا را» به‌ تنهايي‌ «ياد كنند» و هدي‌ و مناسك‌ خود را تنها براي‌ او انجام‌ دهند «بر آنچه‌ از چهارپايان‌ مواشي‌ كه‌ به‌ آنان‌ داده‌ است‌» يعني: نام‌ خدا را در هنگام‌ ذبح‌ مواشي‌اي‌ كه‌ روزيشان‌ گردانيده‌ است‌، ياد كنند. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ انس‌(رض)آمده‌ است: «دو گوسفند قوچ‌ ابلق‌ شاخ‌داري‌ را نزد رسول‌ خدا ص براي‌ ذبح‌ آوردند، آن‌ حضرت‌ ص نام‌ خدا(ج) را بردند و تكبير گفتند آن‌گاه‌ پاي‌ خويش‌ را بر يك‌ جانب‌ روي‌ هر يك‌ از گوسفندان‌ گذاشته‌ و آنها را ذبح‌ كردند». خاطرنشان‌ مي‌شود كه‌ آن‌ دو گوسفند، قرباني‌ آن‌ حضرت‌ ص بود «پس‌ خداي‌ شما خدايي‌ يگانه‌ است‌» و هم ‌اوست‌ كه‌ تمام‌ اديان‌ آسماني‌ را فرود آورده‌ است‌ «پس‌به‌ او منقاد شويد» با گردن ‌نهادن‌ به‌ طاعت‌ و عبادتش‌ «و فروتنان‌ را بشارت ‌ده‌» مخبتين: فروتنان‌ نرم‌دل‌، خشوع‌كننده‌ و مخلص‌ به‌ بارگاه‌ خداوند(ج) اند. آري‌، اي‌ محمد ص! بشارتشان‌ ده‌ به‌ آنچه‌ كه‌ خداوند متعال‌ برايشان‌ از ثواب ‌بسيار و عطاي‌ بزرگش‌ آماده‌ ساخته‌ است‌.
سپس‌ حق‌ تعالي‌ در توصيف‌ فروتنان‌ مي‌فرمايد:
 
	سوره حج آيه  35
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آنان‌ كه‌ چون‌ نام‌ خدا ياد شود، دل‌هايشان‌ خشيت‌ يابد» يعني: به‌ سخت‌ترين ‌خوف‌ هراسناك‌ شوند و از مخالفت‌ خداوند(ج) حذر كنند؛ به‌سبب‌ كمال‌ يقين‌ وقوت‌ ايمانشان‌ «و آنان‌ كه‌ بر هر چه‌ بر سرشان‌ آيد» از بلايا و محنتها در راه‌ طاعت‌ خداوند متعال‌ «صبرپيشگانند و برپادارندگان‌ نمازند» در اوقات‌ آن‌ و با رعايت ‌اركان‌ و آداب‌ آن‌ «و آنان‌ كه‌ از آنچه‌ روزيشان‌ داده‌ايم‌، انفاق‌ مي‌كنند» يعني: اموالشان‌ را در امور خير به‌ مصرف‌ مي‌رسانند و صدقه‌ مي‌كنند. پس‌ «مخبتين‌»، يعني‌ مخلصان‌ خاشع‌ و خداترس‌، داراي‌ چهار وصف‌ ياد شده‌اند.
سوره حج آيه  36
‏متن آيه : ‏
‏ وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُم مِّن شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و شتران‌ فربه‌ را براي‌ شما از جمله‌ شعاير خدا قرار داده‌ايم‌» همان‌ شتراني‌ را كه‌ به‌ خانه‌ كعبه‌ اهدا مي‌كنيد. در اين‌ باره‌ كه‌ آيا اطلاق‌ نام‌ «بدنه‌» بر گاو هم‌ صحيح ‌است‌ يا خير؟ ميان‌ فقها اختلاف‌ است‌. در مذهب‌ امام‌ ابوحنيفه‌ و جمعي‌ ديگر از تابعان‌ و صحابه‌(ج)، اسم‌ «بدنه‌» كه‌ مفرد «بدن‌» است‌ بر شتر و گاو هر دو اطلاق‌مي‌شود و به‌سبب‌ درشت‌ بودن‌ اندام‌ و فربهي‌ حيوان‌ به‌ آن‌ «بدنه‌» مي‌گويند «براي‌ شما در آنها خير است‌» يعني: براي‌ شما در آنها منافعي‌ ديني‌ و دنيوي‌ است‌ـ چنان‌كه‌ گذشت‌ «پس‌ نام‌ خدا را بر آنها ياد كنيد» در هنگام‌ ذبح‌ آنها «درحالي‌ كه‌ بر پاي‌ ايستاده‌اند» صواف: يعني: در حالي‌ ايستاده‌اند كه‌ چهاردست‌وپاي‌ آنها رديف‌ شده‌ است‌ زيرا شتر به‌ هيأت‌ ايستاده‌ ذبح‌ مي‌شود و يك‌ دست‌ آن‌ در هنگام ‌ذبح‌ بسته‌ مي‌شود تا حركت‌ نكند و كار ذبح‌ را مختل‌ نگرداند «پس‌ چون‌ پهلوهاي ‌آنها بر زمين‌ افتد» يعني: چون‌ آن‌ حيوانات‌ بعد از ذبح‌ و خروج‌ روح‌ از بدن‌ آنها به‌ پهلو درغلتند؛ «از آنها بخوريد» قرطبي‌ مي‌گويد: «علما برآنند كه‌ خوردن‌ شخص‌ از گوشت‌ هدي‌ خويش‌، مستحب‌ است‌ و اجر و پاداش‌ دارد». «و به‌ قانع‌ و معتر بخورانيد» قانع: فقيري‌ است‌ كه‌ به‌ آنچه‌ دارد راضي‌ است‌ و از كسي‌ سؤال‌ نمي‌كند. اما معتر: فقيري‌ است‌ كه‌ خود را بر شما پيش‌ مي‌افگند تا به‌ وي‌ چيزي ‌بدهيد «اين‌گونه‌ آنها را براي‌ شما رام‌ گردانيديم‌» كه‌ به‌ خواسته‌ شما در رفتن‌ به‌ ذبح‌گاهها گردن‌ مي‌نهند و در نتيجه‌، آنها را ذبح‌ مي‌كنيد و از آنها نفع‌ مي‌بريد، بعد از آن‌كه‌ در سواري‌، حمل‌ بار، دوشيدن‌ شير و مانند اين‌ها رام‌ شده‌ شما بودند «باشد كه‌ شكر كنيد» اين‌ نعمتي‌ را كه‌ خداي‌ منان‌ بر شما ارزاني‌ كرده‌ است‌.
	تفسير أنوار القرآن

گزیده ای از سه تفسیر:
فتح القدیر شوکانی، 
تفسیر ابن کثیر 
و تفسیر المنیر وهبة الزحیلی

ترتيب و ترجمه:
عبد الرؤوف مخلص

 

آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌ راستي‌ آنان‌ كه‌ كافر شده‌ اند، برايشان‌ يكسان‌ است‌؛ چه‌ بيمشان‌ بدهي، چه‌ بيمشان‌ ندهي، ايمان‌ نمي‌آورند» يعني: اي‌ محمدص! آنان‌ كه‌ بر انكار رسالتت‌ و انكار آيات‌ بيناتي‌ كه‌ به‌همراه‌ آورده‌اي، اصرار ورزيده‌اند، با آن‌ كه‌ حق‌ برايشان ‌واضح‌ و روشن‌ گشته،