ز رحمت‌ الهي‌. قنوط: مأيوس‌ شدن‌ از رحمت‌ است‌. ولي‌ در آيه ‌ديگري‌ «هود/11» خداوند متعال‌ مؤمنان‌ صابر را از اين‌ قاعده‌ استثنا كرده‌ است‌. چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ صهيب(رض) آمده ‌است‌ كه‌ رسول‌‌خدا ص فرمودند: «شگفتا بر كار مؤمن، خداوند(ج) در باره‌ او هيچ‌ حكمي‌ نمي‌كند مگر اين‌كه‌ آن‌ حكم‌ برايش‌ خير است‌؛ زيرا اگر به‌ او نعمت‌ و خوشحالي‌اي‌ برسد، شكر مي‌كند پس‌ اين، به‌ خير اوست‌ و اگر به‌ او بلا و رنجي‌ برسد، صبر مي‌كند و اين‌ نيز به‌ خير اوست‌».
 
	سوره روم آيه  37
‏متن آيه : ‏
‏ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا نديده‌اند» و ندانسته‌اند «كه‌ خداست‌ كه‌ روزي‌ را براي‌ هر كس‌» از بندگانش ‌«كه‌ بخواهد، فراخ‌ يا تنگ‌ مي‌گرداند» از روي‌ امتحان‌ و آزمايش‌ و به‌ مقتضاي‌ عدل ‌و حكمت‌ خويش‌؟ پس‌ چرا از رحمت‌ وي‌ نااميد مي‌شوند و توبه‌كارانه‌ به‌ سوي‌ او بازنمي‌گردند تا او بار ديگر رحمت‌ خويش‌ را شامل‌ حال‌ آنان‌ كند؟ «بي‌گمان‌ در اين‌» قبض‌ و بسط نعمت‌ «براي‌ گروهي‌ كه‌ ايمان‌ مي‌آورند نشانه‌هاست‌» كه‌ با اين ‌قبض‌ و بسط، به‌سوي‌ حق‌ راه‌ مي‌يابند زيرا اين‌ امور بر كمال‌ قدرت‌ الهي‌ دلالت ‌مي‌كند.
	سوره روم آيه  38
‏متن آيه : ‏
‏ فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌» اي‌ مؤمن‌! «به‌ صاحب‌ قرابت، حقش‌ را بده‌» با نيكي‌كردن‌ به‌ او به‌وسيله‌ انفاق‌ و صدقه، پيوند رحم‌ و غيره‌. احناف‌ با اين‌ آيه‌ بر وجوب‌ انفاق‌ براي ‌محارمي‌ كه‌ محتاج‌ و نيازمند بوده‌ و قادر به‌ كسب‌وكار نمي‌باشند، استدلال‌ كرده‌اند «و نيز» بده‌ «به‌ مسكين‌» حق‌ وي‌ را. ابن‌عباس‌ك مي‌گويد: «مسكين‌گداي‌ دوره‌گرد بي‌مال‌ و مكنت‌ است‌». «و نيز» بده‌ «به‌ ابن‌السبيل‌» حقش‌ را. حق‌ مسكين‌ اين‌ است‌ كه‌ به‌ وي‌ صدقه‌ بدهي‌ و كمك‌ كني‌ و حق‌ ابن‌السبيل‌ ـ يعني‌شخص‌ در راه ‌مانده‌ مسافري‌ كه‌ نياز به‌ مال‌ دارد ـ اين‌ است‌ كه‌ او را مهمان‌ كني ‌«اين‌ انفاق‌ براي‌ كساني‌ كه‌ در طلب‌ خشنودي‌ خدا هستند، بهتر است‌» يعني: دادن‌ حق‌ اين‌ مستحقان، براي‌ كساني‌ كه‌ قصد نزديكي‌ به‌ خداي‌ سبحان‌ را دارند، بهتر از بخل‌ و امساك‌ است‌ «و اين‌ گروهند كه‌ رستگارانند» يعني: به‌ خواسته‌ خويش‌ در بهشت‌ و رضاي‌ الهي‌ دست‌ مي‌يابند، از آنجا كه‌ در جهت‌ رضاي‌ خدا(ج) و به‌خاطر به‌ جا آوردن‌ امر وي، انفاق‌ كرده‌اند.
و از آنجا كه‌ انفاق‌ در راه‌ خدا(ج) مظهر پاكي‌ و كرامت‌ نفس‌ است، اينك‌ حق‌ تعالي‌ از ربا ياد مي‌كند كه‌ در نقطه‌ مقابل‌ آن‌ قرار داشته‌ و مظهر بخل‌ و آز و حق‌ كشي‌ مي‌باشد:
 
سوره روم آيه  39
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا آتَيْتُم مِّن رِّباً لِّيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِندَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُم مِّن زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و آنچه‌ مي‌دهيد از ربا» يعني: از مال‌ براي‌ طلب‌ افزايشي‌ كه‌ در برابر خود عوضي‌ نداشته‌ باشد «تا در اموال‌ مردم‌ سود و افزايش‌ بردارد» يعني: تا بهره‌ شما در اموال‌ مردم‌ افزون‌ شود و رشد كند «پس‌» بدانيد «كه‌ نزد خدا افزون ‌نمي‌شود» يعني: خداوند(ج) در آن‌ بركت‌ نمي‌نهد. به‌قولي: تأويل‌ آيه‌ كريمه‌ چنين‌ نيست‌ بلكه‌ مراد از «ربا» در اينجا مخصوصا تعاملي‌ است‌ كه‌ ميان‌ مردم‌ در مبادله‌ هدايا مرسوم‌ است، بدين‌سان‌ كه‌ شخص‌ به‌ دوستش‌ هديه‌اي‌ مي‌دهد و در مقابل‌ از او توقع‌ هديه‌ و پاداش‌ افزونتري‌ را دارد. پس‌ بايد هديه‌ دهنده‌ چنين ‌قصدي‌ نداشته‌ و بداند كه‌ اگر هديه‌ دادن‌ وي، برايش‌ عوضي‌ افزونتر از مال‌ مردم‌ را هم‌ به‌دنبال‌ آورد ولي‌ آن‌ عوض‌ نزد خداوند(ج) رشد نمي‌كند و صاحبش‌ در قبال ‌آن‌ سزاوار پاداش‌ الهي‌ نيست‌. بنابراين، ربا در اينجا شامل‌ آن‌ چيزهايي‌ است‌ كه ‌انسان‌ به‌ ديگران‌ مي‌دهد تا بيشتر از آن‌ را عوض‌ بستاند، يا خدمتي‌ است‌ كه‌ انسان ‌به‌ كسي‌ مي‌كند تا از آن‌ در دنياي‌ خويش‌ بهره‌مند گردد لذا نفعي‌ كه‌ در قبال‌ آن‌ خدمت‌ به‌ او تعلق‌ مي‌گيرد، در نزد خداوند(ج) رشد نمي‌كند.
شايان‌ ذكر است‌ كه‌ هديه ‌دادن‌ به‌قصد رسيدن‌ به‌ هديه‌ و عوضي‌ بهتر و افزونتر از آن، مخصوصا بر رسول‌خدا ص حرام‌ بود زيرا خداوند متعال‌ خطاب‌ به‌ آن ‌حضرتص مي‌فرمايد: (ولا تمنن تستكثر): (و بخشش‌ نكن‌ كه‌ پاداش‌ بزرگتر از آن‌را طلب‌ كني‌). اما اين‌ كار بر امت‌ ايشان‌ مباح‌ است‌.
عكرمه‌ مي‌گويد: «ربا، بر دو گونه‌ است، رباي‌ حلال‌ و رباي‌ حرام‌؛ رباي‌ حلال‌ آن‌ است‌ كه‌ شخص‌ هديه‌ مي‌دهد و در قبال‌ آن‌ هديه‌ و عوضي‌ افزونتر را توقع ‌دارد ـ چنان‌كه‌ در اين‌ آيه‌ آمده‌ است‌ ـ اما رباي‌ حرام، عبارت‌ از رباي‌ دادوستد و رباي‌ قرض‌ است‌ و آن‌ عبارت‌ از دادن‌ چيزي‌ و گرفتن‌ بدلي‌ در قبال‌ آن‌ همراه‌ با شرطي‌ در عقد است‌ كه‌ شرط كردن‌ آن‌ مشروعيت‌ ندارد». «و آنچه‌ مي‌دهيد ـ از زكات‌ ـ در طلب‌ خشنودي‌ خداوند» يعني: آنچه‌ مي‌دهيد از زكات‌ و صدقاتي‌ كه‌ در قبال‌ آن‌ جز پاداش‌ و رضاي‌ الهي، هيچ‌ عوض‌ و پاداشي‌ را از كسي‌ انتظار نداريد؛ «پس‌ اينان‌ همان‌ فزوني‌ يافتگانند» كه‌ در برابر هر حسنه، از ده‌برابر تا هفتصدبرابر به ‌آنها پاداش‌ تعلق‌ مي‌گيرد. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «كسي‌ از كسب‌ وكار پاكيزه‌اي‌ پيمانه‌ خرمايي‌ را صدقه‌ نمي‌دهد مگر اين‌ كه‌ خداوند(ج)ن‌ را با دست ‌راست‌ خويش‌ گرفته‌ و براي‌ صاحبش‌ پرورش‌ مي‌دهد چنان‌كه‌ يكي‌ از شما كره ‌اسب‌ خود را پرورش‌ مي‌دهد تا بدانجا كه‌ آن‌ پيمانه‌ خرما، از كوه‌ احد بزرگتر مي‌شود».
 
سوره روم آيه  40
‏متن آيه : ‏
‏ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ هَلْ مِن شُرَكَائِكُم مَّن يَفْعَلُ مِن ذَلِكُم مِّن شَيْءٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
اي‌ مردم‌! «خدا، همان‌ كسي‌ است‌ كه‌ شما را آفريد» اعم‌ از مؤمن‌ و مشركتان‌ را «و سپس‌ به‌ شما روزي‌ بخشيد» از هنگام‌ تولد تا وقت‌ وفاتتان‌ «سپس‌ شما را مي‌ميراند» در آخر عمر «باز زنده‌تان‌ مي‌كند» در آخرت‌ براي‌ حساب‌ و جزا. پس ‌فقط حق‌ تعالي‌ است‌ كه‌ به‌ اين‌ صفات‌ مخصوص‌ ا