، قدرت‌ آن‌ را ندارند كه‌ دعاكننده‌ خود را اجابت ‌گفته‌ و چيزي‌ از خواسته‌هاي‌ او را برآورند، يا به‌ وجهي‌ از وجوه‌، به‌ دعاكننده‌ خود سودي‌ برسانند. به‌قولي‌ معني‌ اين‌ است‌: كساني‌ كه‌ شما مرا به‌سويشان‌ مي‌خوانيد، صاحب‌ دعوتي‌ نيستند كه‌ الوهيت‌ براي‌ آن‌ لازم‌ و ثابت‌ گردد. يعني‌ آنها در دنيا و در آخرت‌ كسي‌ را به‌سوي‌ عبادت‌ خويش‌ فرانمي‌خوانند «و در حقيقت‌، برگشت‌ ما به‌سوي‌ الله است» يعني‌: مرجع‌ و مصير ما به‌سوي‌ خداوند(ج) است‌؛ اولا با مرگ‌ و آخرا هم‌ با رستاخيز و زنده‌ شدن‌ پس‌ از مرگ‌ «و بي‌گمان ‌ازحدگذشتگان‌ اهل‌ دوزخ‌اند» يعني‌: كساني‌ كه‌ معاصي‌ و نافرماني‌هاي‌ الله(ج)را بسيار انجام‌ مي‌دهند، همانان‌ اهل‌ دوزخ‌اند كه‌ سرانجام‌ به‌ آن‌ مي‌پيوندند.
 
	آيه  44
‏متن آيه : ‏
‏ فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ به‌زودي» هنگامي‌ كه‌ عذاب‌ بر شما فرودآيد «آنچه‌ را به‌ شما مي‌گويم‌، به‌ياد خواهيد آورد» و خواهيد دانست‌ كه‌ من‌ در نصيحت‌، تذكر و خيرخواهي‌ به ‌شما جدوجهدي‌ بليغ‌ كرده‌ام‌ «و كارم‌ را به‌ خدا مي‌سپارم» يعني‌: بر او توكل‌ كرده‌ وكارم‌ را به‌ او وا مي‌گذارم‌ «الله به‌ حال‌ بندگان‌ بيناست» و از بندگان‌ مؤمنش‌ حمايت‌ مي‌كند. به‌ قولي‌: آن‌ شخص‌ مؤمن‌، هنگامي‌ اين‌ سخن‌ را گفت‌ كه‌ فرعونيان‌ قصد حمله‌ به‌ وي‌ را داشتند تا او را به‌قتل‌ برسانند.
 	سوره آل عمران آيه  91
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَن يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِم مِّلْءُ الأرْضِ ذَهَباً وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُم مِّن نَّاصِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«در حقيقت‌ كساني‌ كه‌ كافر شده‌ و در حال‌ كفر مرده‌اند» چه‌ كفار اصلي‌ باشند، چه‌ مرتدان‌ و از دين‌ حق‌ برگشتگان‌ «هرچند فراخناي‌ زمين‌ را پر از طلا كنند و آن‌ را فديه‌ دهند» يعني‌: هرچند در روز قيامت‌ براي‌ نجات‌ خويش‌ از عذاب‌ دوزخ، به‌اندازه‌ گنجايش‌ روي‌ زمين‌ از طلا فديه‌ آورند «هرگز از هيچ‌يك‌ از آنان‌ پذيرفته‌ نمي‌شود، آنان‌ را عذابي‌ دردناك‌ است‌ و هيچ‌ ياري ‌دهنده‌اي‌ نخواهند داشت» يعني‌: هيچ‌ كسي‌نيست‌ كه‌ در روز قيامت‌ از عذاب‌ خداوند(ج) نجاتشان‌ دهد. در حديث‌ شريف‌ آمده ‌است‌: «در روز قيامت‌ مردي‌ از اهل‌ دوزخ‌ آورده‌ مي‌شود،  آن‌گاه‌ حق‌ تعالي‌ به ‌او مي‌گويد: آيا از عذابم‌ به‌ اندازه‌ گنجايش‌ زمين‌ از طلا فديه‌ مي‌دهي‌؟، آن‌ مردمي‌گويد: آري‌! پروردگار مي‌فرمايد: دروغ‌ گفتي، كمتر از اين‌ را از تو خواستم‌؛ از تو در صلب‌ پدرت‌ آدم‌ عهد گرفتم‌ كه‌ به‌ من‌ چيزي‌ را شريك‌ نياوري، ولي‌ تو ابا ورزيدي». اما علت‌ اين‌ كه‌ افعال‌ نيك‌ دنيوي‌ كافر، در آخرت‌ سودي‌ به‌ حالش‌ندارد، در اين‌ حديث‌ شريف‌ بيان‌ شده‌ است‌: رسول‌ خداص از عبدالله بن‌ جدعان‌ مورد پرسش‌ قرار گرفتند ـ و او شخص‌ مهمان‌ نوازي‌ بود، اسيران‌ را بازخريد مي‌كرد و آزاد مي‌ساخت‌ و مردم‌ را اطعام‌ مي‌نمود ـ كه‌ آيا اعمال‌ خير دنيوي‌ وي ‌برايش‌ در آخرت‌ سودي‌ دربر دارد؟ آن‌ حضرت‌ص فرمودند: «لا، أنه لم يقل يوماً من الدهر: رب اغفر لي خطيئتي يوم الدين‌: نه‌! چيزي‌ از آنها به‌ حالش‌ سودي‌ ندارد زيرا او در طول‌ زندگي‌ خود حتي‌ روزي‌ از روزها هم‌ نگفت‌: پروردگارا! خطاهاي‌ مرا در روز قيامت‌ بيامرز».
با نگاهي‌ به‌ آيات‌ (89 ـ 90)، ملاحظه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ خداوند متعال، كافران‌ رادر مجموع‌ به‌ سه‌ گروه‌ تقسيم‌ كرده‌ است‌:
1 ـ آنان‌ كه‌ صادقانه‌ توبه‌ كردند و آيه‌ (89) ناظر بر ايشان‌ است‌.
2 ـ آنان‌ كه‌ توبه‌شان‌ صحيح‌ نبوده‌ و آيه‌ كريمه‌ (90) ناظر بر آنان‌ است‌.
3 ـ آنان‌ كه‌ اصلا توبه‌ نكرده‌ و بر كفر مرده‌اند، كه‌ آيه‌ كريمه‌ (91) ناظر بر آنان‌ است‌.
 
آيه  45
‏متن آيه : ‏
‏ فَوَقَاهُ اللَّهُ سَيِّئَاتِ مَا مَكَرُوا وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
مقاتل‌ مي‌گويد: آن‌ مرد مؤمن‌ به‌ كوه‌ گريخت‌ و آنها نتوانستند بر او دست يابند‌ چنان‌كه‌ حق‌ تعالي‌ مي‌فرمايد: «پس‌ خدا او را از عواقب‌ سوء نيرنگي‌ كه‌ مي‌كردند در امان‌ داشت» يعني‌: خداي‌ عزوجل‌ او را از نيرنگ‌ بدي‌ كه‌ در حق‌ وي‌ در نظر داشتند، نگاه‌ داشت‌ و او را از شر آنان‌ حفظ كرد «و آل‌ فرعون‌ را عذاب‌ سهمگين ‌فروگرفت» يعني‌: بر آنان‌ عذابي‌ سهمگين‌ احاطه‌ كرد و فرود آمد چنان‌كه‌ همه‌ آنها در دنيا، با غرق‌ شدن‌ در درياي‌ سرخ‌ (بحر احمر) عذاب‌ شدند و به‌زودي‌ در آخرت‌ نيز با عذاب‌ سخت‌ روبه‌رو خواهند شد:
 
	آيه  46
‏متن آيه : ‏
‏ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوّاً وَعَشِيّاً وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اينك‌ بامدادان‌ و شامگاهان‌ بر آتش‌ دوزخ‌ عرضه‌ مي‌شوند» جمهور علما برآنند كه‌ اين‌ عرضه ‌داشتن‌ آنها بر آتش‌، بعد از مرگشان‌، در برزخ‌ و قبل‌ از فرارسيدن ‌قيامت‌ است‌. بخاري‌ و مسلم‌ و ديگران‌ در حديث‌ شريف‌ از ابن‌عمر(رض) روايت ‌كرده‌اند كه‌ رسول‌‌خدا‌ص فرمودند: «إن‌ أحدكم‌ إذا مات‌ عرض‌ عليه‌ مقعده‌ بالغداة‌ والعشي‌، إن‌ كان‌ من‌ أهل‌ الجنة فمن‌ أهل‌ الجنة‌ وإن‌ كان‌ من‌ أهل‌ النار فمن‌ أهل‌ النار، يقال‌ له‌: هذا مقعدك‌ حتي‌ بعثك‌ الله‌ إليه‌ يوم‌ القيامة ‌: قطعا يكي‌ از شما چون‌ بميرد، جايگاهش‌ ـ بامدادان‌ و شامگاهان‌ ـ بر وي‌ عرضه‌ مي‌شود؛ اگر از بهشتيان‌ باشد، جايگاهش‌ از اهل‌ بهشت‌ به‌ او نشان‌ داده‌ مي‌شود و اگر از دوزخيان‌ باشد، جايگاهش‌ از اهل‌ دوزخ‌ به‌ وي‌ نشان‌ داده‌ مي‌شود. به‌ او گفته‌ مي‌شود: اين‌ است‌ جايگاه‌ تو تا خداوند در روز قيامت‌ تو را به‌سوي‌ آن‌ برانگيزد».
اين‌ آيه‌ كريمه‌ و احاديث‌ وارده‌ در اين‌ باب‌، اصلي‌ اساسي‌ در اثبات‌ عذاب ‌برزخ‌ است‌ و اين‌كه‌ عذاب‌ برزخ‌ حق‌ است‌ و هيچ‌ شكي‌ در آن‌ نيست‌. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ بخاري‌ از عائشه‌ رضي‌ الله عنها آمده‌ است‌ كه‌ او از رسول‌‌خدا‌ص درباره‌ عذاب‌ قبر پرسيد، رسول‌‌خدا‌ص فرمودند: «آري‌! عذاب ‌قبر حق‌ است‌». البته‌ دلالت‌ آيه‌ كريمه‌، به‌ عذاب‌ كفار در برزخ‌ محدود بوده‌ و عذاب‌ مؤمن‌ در قبر به‌سبب‌ گناهانش‌، از آن‌ استنباط نمي‌شود بلكه‌ اين‌ امر از احاديث‌ نبوي‌ متقدم‌ برمي‌آيد.
بايد دانست‌ كه‌ عذاب‌ قبر متفاوت‌ است‌، به‌دليل‌ حديث‌ 