اصحاب‌ قرائت ‌نمودند. اصحاب‌ گفتند: مبارك‌ و گوارا باد بر شما اي‌ رسول‌ خدا! اينك‌ خداوند متعال‌ روشن‌ ساخت‌ كه‌ با شما چگونه‌ معامله‌ مي‌كند اما ما نمي‌دانيم‌ كه‌ باما چگونه‌ معامله‌ خواهد كرد؟ همان‌ بود كه‌ آيه: ﴿‏لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ)  تا  ﴿فَوْزاً عَظِيماً ‏) «آيه‌/ 4» نازل‌ شد.
در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ مغيره‌بن‌شعبه‌(رض) آمده‌ است‌ كه‌ فرمود: رسول‌ خدا ص بسيار نماز مي‌گزاردند تا بدانجا كه‌ پاهايشان‌ متورم‌ مي‌شد پس‌ به‌ ايشان‌ گفته‌ شد: آيا جز اين‌ است‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ گناهان‌ نخستين‌ و واپسين‌ را بر شما آمرزيده‌است‌؟ يعني‌ چرا اين‌ قدر بر خود فشار مي‌آوريد؟ فرمودند: «أفلا أكون‌ عبدا شكورا : آيا بنده‌ شكرگزاري‌ نباشم‌؟».
 
سوره فتح آيه  3
‏متن آيه : ‏
‏ وَيَنصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و تا خدا تو را به‌ نصرتي‌ قوي‌» يعني: به‌ پيروزي‌اي‌ برتر كه‌ هيچ‌ ذلتي‌ در پي ‌نداشته‌ باشد «نصرت‌ دهد» و به‌ راستي‌ كه‌ چنين‌ شد زيرا با صلح‌ حديبيه‌ مفهوم ‌سيادت‌ و حاكميت‌ داخلي‌ و خارجي‌ دولت‌ اسلامي‌ و استقلال‌ آن‌ ـ به‌ تعابير جديد ـ محقق‌ شد، رسول‌ اكرم‌ ص در جنب‌ نبوت‌ به‌ صفت‌ يك‌ حاكم‌ و پيشواي‌ سياسي‌ نيز در صحنه‌ ظاهر شدند، مدينه‌ به‌ عنوان‌ پايتخت‌ امت‌ و دولت‌ اسلامي ‌تثبيت‌ شد و مشركان‌ دولت‌ اسلامي‌ در مدينه‌ منوره‌ را به‌ رسميت‌ شناخته‌ و به‌ حاكميت‌ و استقلال‌ آن‌ اعتراف‌ نمودند.
	سوره فتح آيه  4
‏متن آيه : ‏
‏ هُوَ الَّذِي أَنزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَاناً مَّعَ إِيمَانِهِمْ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«او» تعالي‌ «است‌ آن‌ كس‌ كه‌ آرامش‌ را در دلهاي‌ مؤمنان‌ فرود آورد» در نتيجه‌، آنان‌ به‌ حكم‌ خدا(ج) و رسولشص  در تن ‌دادن‌ به‌ صلح‌ حديبيه‌ گردن‌ نهادند وقلبهايشان‌ بر آن‌ آرامش‌ يافت‌ «تا ايماني‌ برايمانشان‌ بيفزايند» يعني: تا مؤمنان‌ به‌سبب‌ اين‌ طمأنينه‌ و آرامش‌، يقيني‌ را بر يقيني‌ كه‌ از قبل‌ داشته‌اند، بيفزايند. كه ‌امروزه‌ از اين‌ معني‌ به‌نام‌ «بالا بردن‌ روحيه‌ معنوي‌ لشكر» تعبير مي‌شود. همچنين‌، اين‌ تأويل‌ نيز صحيح‌ است‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ به‌ وسيله‌ عمل‌ به‌ احكام‌ و فرايض‌، بر ايمان‌ مؤمنان‌ مي‌افزايد چنان‌كه‌ ابن‌عباس(رض) مي‌گويد: «اولين‌ چيزي‌ كه‌رسول‌ اكرم‌ ص به‌ مؤمنان‌ آوردند، عقيده‌ توحيد بود و چون‌ ايشان‌ به‌ يگانگي‌ خداوند(ج) ايمان‌ آوردند آن‌گاه‌ به‌ ترتيب‌؛ نماز، زكات‌، جهاد و حج‌ بر ايشان ‌مشروع‌ شد». «و لشكرهاي‌ آسمان‌ و زمين‌ از آن‌ خداوند است‌» يعني: لشكرهاي‌ حسي‌، لشكرهاي‌ معنوي‌ و لشكرهاي‌ غيبي‌ ـ اعم‌ از فرشتگان‌، انسيان‌، جنيان‌، شياطين‌ و فرود آوردن‌ آرامش‌ روحي‌ بر مؤمنان‌ ـ همه‌ از آن‌ خداوند است‌ پس ‌حق‌ تعالي‌ كار آنان‌ را هرگونه‌ كه‌ بخواهد، مي‌پردازد و سامان‌ مي‌دهد «و خدا همواره‌ داناي‌ حكيم‌ است‌» داناست‌ به‌ مصالح‌ خلقش‌، با حكمت‌ است‌ در آنچه‌ كه‌ تقدير و تدبير مي‌كند.
 
	سوره فتح آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَكَانَ ذَلِكَ عِندَ اللَّهِ فَوْزاً عَظِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«تا سرانجام‌، مردان‌ و زنان‌ با ايمان‌ را در باغهايي‌ كه‌ جويباران‌ از فرودست‌ آنها جاري‌ است‌ درآورد و در آن‌ جاويدان‌ بدارد» تقدير سخن‌ چنين‌ است: خداي‌ سبحان ‌هر كه‌ را بخواهد، گرفتار سرپنجه‌ لشكريانش‌ مي‌كند، بدين‌ منظور كه‌ مؤمنان‌ را با قبول‌ خير از اهل‌ خير به‌ بهشت‌ وارد كرده‌ و غير مؤمنان‌ را به‌ سبب‌ سر زدن ‌شر و بدي‌ از آنان‌ عذاب‌ كند. يا معني‌ اين‌ است: حق‌ تعالي‌ آرامش‌ يا فتح‌ را فرود آورد تا ورود مؤمنان‌ ـ اعم‌ از زن‌ و مرد به‌ باغهاي‌ بهشتي‌ ـ بر آن‌ مترتب‌ شود. خداوند متعال‌ از زنان‌ نيز در اين‌ آيه‌ صراحتا ياد كرد با آن‌كه‌ اغلب‌ آياتي‌ كه ‌خطاب‌ آنها متوجه‌ مردان‌ است‌ زنان‌ را نيز در بر مي‌گيرد؛ تا كسي‌ گمان‌ نبرد كه‌ زنان‌ به‌ دليل‌ اين‌ كه‌ جهاد فرض‌ كفايي‌ بر ذمه‌ آنان‌ نيست‌، به‌ بهشت‌ وارد نمي‌شوند. همچنين‌ در هر جا كه‌ گمان‌ اختصاص‌ يافتن‌ مردان‌ به‌ پاداش‌هاي ‌موعود بهشتي‌ مطرح‌ باشد، با وصف‌ آن‌كه‌ زنان‌ نيز با آنها در آن‌ خطاب ‌شريك‌اند اما خداي ‌عزوجل‌ باز صراحتا نيز از زنان‌ نام‌ مي‌برد تا در اين‌ امر هيچ‌گونه‌ شبهه‌اي‌ پديد نيايد «و» نيز خداي‌ سبحان‌ هر كه‌ را بخواهد، گرفتار سرپنجه ‌لشكريانش‌ مي‌كند، بدين‌ منظور كه‌ «از آنان‌ سيئاتشان‌ را بزدايد» يعني: گناهان‌ وجرايم‌ مؤمنان‌ را پوشانده‌ و آن‌ را آشكار نگرداند و به‌ وسيله‌ آن‌ ايشان‌ را عذاب‌نكند «و اين‌» وعده‌ وارد نمودن‌ مؤمنان‌ به‌ بهشت‌ و پوشاندن‌ سيئاتشان‌؛ «نزدخدا» و در حكم‌ وي‌ «رستگاري‌ بزرگي‌ است‌». در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ جابر(رض) آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ اكرم‌ ص فرمودند: «لا يدخل‌ النار أحد بايع‌ تحت ‌الشجرة: احدي‌ از كساني‌ كه‌ در زير درخت‌ بيعت‌ كرده‌اند، به‌ آتش‌ دوزخ‌ وارد نمي‌شوند».
 
	سوره فتح آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلَعَنَهُمْ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَسَاءتْ مَصِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و تا» خداوند(ج) با آرامش‌ و فتحي‌ كه‌ نصيب‌ مؤمنان‌ مي‌كند؛ «مردان‌ و زنان ‌منافق‌ و مردان‌ و زنان‌ مشرك‌ را عذاب‌ كند» زيرا منافقان‌ و مشركان‌ به‌ سبب‌ مشاهده‌ غلبه‌ و ظهور كلمه‌ اسلام‌ و شكست‌ و سركوب‌ مخالفان‌ آن‌، در دنيا دچار نگراني ‌و اندوه‌ گرديده‌ و به‌ قهر و قتل‌ و اسارت‌ روبرو مي‌شوند و در آخرت‌ نيز به‌ عذاب ‌جهنم‌ روبرو مي‌گردند؛ همان‌ منافقان‌ و مشركاني‌ «كه‌ به‌ خدا گمان‌ بد بردند» و آن ‌اين‌ گمانشان‌ بود كه‌ رسول‌ اكرم‌ ص مغلوب‌ مي‌شوند و كلمه‌ كفر بر كلمه‌ اسلام ‌برتري‌ مي‌يابد «گردش‌ بد روزگار بر آنان‌ باد» يعني: حوادث‌ ناگواري‌ را كه‌ در مورد مسلمانان‌ مي‌پنداشتند و انتظار مي‌بردند، گريبانگر خودشان‌ گرديده‌ و به ‌ديگران‌ تجاوز نمي‌كند. دايره: در اصل‌ خط دايره‌وي‌اي‌ است‌ كه‌ به‌ مركز يك‌ چيز محيط است‌، سپ