‌ را؛ با باقي ‌ماندن‌ در سنگرهاي‌ خود به‌ پيروي‌ ازفرمان‌ رسول‌ خداص ـ همچون‌ عبدالله بن‌ جبير(رض) و همراهانش‌ ـ «سپس‌ براي‌ آن‌ كه‌ شما را بيازمايد، از آنان‌ بازتان‌ گردانيد» يعني‌: بعد از آن‌ كه‌ بر مشركان‌ استيلا يافته‌ بوديد، شما را از آنان‌ ـ با فرار و هزيمت‌تان‌ ـ بازگردانيد تا امتحانتان‌ كند ودر نتيجه‌ انسانهاي‌ مخلص‌ از ناخالصان‌ متمايز گردند. مراد اين‌ است‌ كه‌ حق‌ تعالي ‌با شما چون‌ كساني‌ معامله‌ كرد كه‌ مورد امتحان‌ قرار مي‌گيرند، در غير آن‌خداي‌ متعال‌ به‌ حقايق‌ امور داناست‌ و به‌ امتحان‌ كردن‌ كسي‌ نياز ندارد «و هر آينه‌ ازشما درگذشت» به‌ سبب‌ آن‌ كه‌ دانست‌؛ از كرده‌ خويش‌ پشيمان‌ شده‌ايد، لذا بعد از نافرماني‌تان‌ شما را از ريشه‌ برنكند. نافرماني‌شان‌ چنان‌كه‌ گفتيم‌؛ در مورد دستور رسول‌ خداص به‌ تيراندازان‌ بود. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خداص به‌تير اندازان‌ فرمودند: «اگر ديديد كه‌ كشته‌ مي‌شويم، به‌ ياريمان‌ نياييد و اگر ديديد كه‌ فتح‌ كرديم‌ و غنيمت‌ گرفتيم، نيز با ما در جمع‌آوري‌ غنايم‌ مشاركت‌ نكنيد». يعني‌: به‌ هيچ‌ صورتي‌ نبايد مواضع‌ خود را ترك‌ كنيد. اما آنها چون‌ شكست ‌مشركان‌ را ديدند، مواضع‌ و سنگرهاي‌ خود را ترك‌ كردند «و خدا نسبت‌ به‌ مؤمنان ‌صاحب‌ تفضل‌ و بخشش‌ است» با عفونمودن‌ و در گذشتن‌ از آنان‌.
 
	سوره نجم آيه  51
‏متن آيه : ‏
‏ وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ثمود را نيز نابود ساخت‌» چنان‌كه‌ عاد را نابود كرد «و هيچ‌ كس‌ را باقي ‌نگذاشت‌» يعني: هيچ‌ يك‌ از دو گروه‌ يادشده‌ را باقي‌ نگذاشت‌.
 
	سوره نجم آيه  52
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَوْمَ نُوحٍ مِّن قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و پيش‌ از آنها» يعني: پيش‌ از هلاك‌ ساختن‌ عاد و ثمود، خداوند(ج) «قوم ‌نوح‌ را هلاك‌ كرد زيرا آنان‌ ستمگرتر و سركش‌تر بودند» از عاد و ثمود، چه‌ آنان‌ باوجود آن‌ مدت‌ طولاني‌ (950) ساله‌اي‌ كه‌ نوح‌(ع) آنان‌ را به‌ سوي‌ حق‌ دعوت ‌مي‌كرد، با نافرماني‌هاي‌ خود در برابر خداي‌ عزوجل‌ گردنكشي‌ كردند، به‌ علاوه ‌آنها آغازگر ستم‌ بودند و آغازگر، ستمگرتر است‌. چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده ‌است: «ومن‌ سن‌ سنة سيئة‌ فعليه‌ وزرها ووزر من‌ عمل‌ بها: هر كس‌ سنت‌ بدي‌ را بنيان‌ گذارد؛ بر اوست‌ گناه‌ آن‌ و گناه‌ كساني‌ كه‌ بدان‌ سنت‌ بد عمل‌ كرده‌اند».
 
	سوره نجم آيه  53
‏متن آيه : ‏
‏ وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و مؤتكفه‌ را واژگون‌ كرد» مؤتكفه: شهرهاي‌ قوم‌ لوط ـ يعني‌ سدوم‌ و عاموره‌ ـ است‌. اين‌ شهرها از آن‌ رو مؤتكفه‌ ناميده‌ شد كه‌ هم‌ اهالي‌ خود را واژگون‌ كرد و هم‌ خود نگونسار شد ـ يعني‌ بلنداي‌ آن‌ هم‌سطح‌ زيرين‌ آن‌ گرديد ـ وجبرئيل‌(ع) بعد از آن‌ كه‌ آنها را به‌ هوا برداشت‌، نگونسار واژگونشان‌ كرد.
 
	سوره نجم آيه  54
‏متن آيه : ‏
‏ فَغَشَّاهَا مَا غَشَّى ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پوشاند بر آن‌» يعني: بر شهرهاي‌ قوم‌ لوط «آنچه‌ را پوشاند» از سنگهايي‌ كه ‌بر آن‌ فروافتاد و نيز بر آنان‌ انواع‌ عذاب‌ را پوشاند. ابهام‌ در «ما» براي‌ افاده‌ تهويل ‌و تعميم‌ عذاب‌ برآنان‌ است‌.
 
	سوره نجم آيه  55
‏متن آيه : ‏
‏ فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكَ تَتَمَارَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ به‌ كدام‌ يك‌ از نعمتهاي‌ پروردگارت‌ ترديد روا مي‌داري‌» اي‌ انسان ‌تكذيب‌كننده‌ شكاك‌ شبهه‌افگن‌ ناسپاس‌؟ مراد از نعمت‌ها، نعمت‌هايي‌ است‌ كه‌ خداوند متعال‌ قبلا آنها را بر شمرد؛ از آفرينششان‌، توانگر ساختنشان‌، آفرينش ‌آسمان‌ و زمين‌ و نعمت‌هايي‌ كه‌ در آنها براي‌ انسان‌ پديد آورده‌ است‌.
 
سوره نجم آيه  56
‏متن آيه : ‏
‏ هَذَا نَذِيرٌ مِّنَ النُّذُرِ الْأُولَى ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين‌ هشداردهنده‌اي‌ از هشداردهندگان‌ نخستين‌ است‌» يعني: محمد ص فرستاده‌اي‌ همچون‌ فرستادگان‌ پيشين‌ قبل‌ از خود به‌ سوي‌ شماست‌ زيرا او نيز شمارا بيم‌ و هشدار مي‌دهد همان‌گونه‌ كه‌ ايشان‌ اقوام‌ خود را هشدار دادند. چنان‌كه‌ در سوره‌ «احقاف/‌9» خوانديم‌ كه‌ خداوند متعال‌ فرمود: (‏ قُلْ مَا كُنتُ بِدْعاً مِّنْ الرُّسُلِ): «بگو: من‌ پديده‌اي‌ نوظهور در ميان‌ پيامبران‌ نبوده‌ام‌».
 
	سوره نجم آيه  57
‏متن آيه : ‏
‏ أَزِفَتْ الْآزِفَةُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«نزديك‌ شونده‌ نزديك‌ گشت‌» يعني: قيامت‌ نزديك‌ شد چرا كه‌ زمان‌ برپايي‌ آن‌ نزديك‌ است‌؛ چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «مثلي‌ ومثل‌ الساعة كهاتين: مثل‌ من‌ و مثل‌ قيامت‌ همانند اين‌ دو انگشت‌ من‌ است‌». و دو انگشت‌ ميانه‌ وسبابه‌ خود را از هم‌ باز كردند.
 
	سوره نجم آيه  58
‏متن آيه : ‏
‏ لَيْسَ لَهَا مِن دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«جز خدا كسي‌ كاشف‌ آن‌ نيست‌» يعني: هيچ‌ كس‌ جز خداوند(ج) قادر به‌ برطرف‌ ساختن‌ قيامت‌ نيست‌؛ آن‌گاه‌ كه‌ خلق‌ را با سختي‌ها و هول‌ و هراسهاي‌ آن‌ درپوشاند.
	سوره نجم آيه  59
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا از اين‌ سخن‌ تعجب‌ مي‌كنيد؟» يعني: چگونه‌ تكذيب‌كنان‌ از استماع‌ قرآن‌، يا از وقوع‌ قيامت‌ تعجب‌ مي‌كنيد؟.
 
سوره نجم آيه  60
‏متن آيه : ‏
‏ وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و مي‌خنديد» يعني: از روي‌ استهزا و تمسخر بر قرآن‌ يا بر قيامت‌ مي‌خنديد، با آن‌كه‌ قيامت‌ نه‌ محل‌ تكذيب‌ است‌ و نه‌ موضع‌ استهزا «و نمي‌گرييد؟» از بيم‌ وانزجار وعيد و عذابهاي‌ سختي‌ كه‌ در آن‌ است‌؟! روايت‌ شده‌ است‌ كه ‌رسول‌ خدا ص بعد از نزول‌ اين‌ آيه‌ هيچ‌گاه‌ خندان‌ ديده‌ نشدند و خنده‌ ايشان‌ فقط تبسم‌ بود. همچنين‌ در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ ابوهريره(رض) آمده‌ است‌ كه‌ چون‌ آيه: (‏ أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ ‏)نازل‌ شد، اهل‌ «صفه‌» گفتند: «إنا لله‌ وإنا إليه‌ راجعون‌» سپس‌ گريستند تا بدانجا كه‌ اشكهايشان‌ بر رخسارهايشان‌ جاري‌ شد. پس‌ چون ‌رسول‌ خدا ص صداي‌ گريه‌ آنان‌ را شنيدند، خود نيز با ايشان‌ گريستند و ما نيز براي ‌گريه‌ پيامبر ص گريستيم‌؛ آن‌گاه‌ فرمودند: «لا يلج‌ النار من‌ بكي‌ من‌ خشية‌ الله‌، ولايدخل‌ الجنة‌ مصر علي‌ معصية‌ الله‌، ولو لم‌ تذنبوا لذهب‌ الله‌ بكم‌ ولجاء بقوم‌ يذنبون ‌فيغفر لهم‌ ويرحمهم‌ إنه‌ هو الغفور الرحيم: هر كس‌ از ترس‌ خدا گريست‌، به‌ آتش ‌وارد نمي‌شود و هر كس‌ بر معصيت‌ خدا پاي‌ فشرد، به‌ بهشت‌ وارد نمي‌شود و اگر شما گناه‌ نكنيد، همانا خداوند شما را بر مي‌دارد و قومي‌ را به‌ ميان